Wie een woning of beleggingspand bezit, krijgt vroeg of laat de vraag: geef ik het bij leven weg, of laat ik het vererven? Er is geen antwoord dat voor iedereen klopt. De regels zijn wel te overzien, en wie ze kent voert het gesprek met de notaris gerichter.
Dezelfde tarieven, andere vrijstellingen
Schenk- en erfbelasting delen dezelfde tarieftabel. In 2026 ligt de schijfgrens bij € 158.669:
- Partner en kinderen: 10 procent tot € 158.669, 20 procent daarboven.
- Kleinkinderen en verdere afstammelingen: 18 en 36 procent.
- Overige verkrijgers, zoals een broer of vriend: 30 en 40 procent.
Het verschil zit in de vrijstellingen. Bij overlijden is die in 2026 € 26.230 voor een kind, evenveel voor een kleinkind, en € 828.035 voor een echtgenoot of geregistreerd partner. Bij schenken zijn de bedragen kleiner, maar ze keren jaarlijks terug: ouders mogen hun kind in 2026 € 6.908 per jaar belastingvrij schenken, voor andere ontvangers geldt € 2.769. Voor een kind van 18 tot 40 jaar geldt eenmalig een verhoogde vrijstelling van € 33.129, of € 69.009 bij een dure studie. Deze bedragen wijzigen jaarlijks.
Daarin zit de kern van de afweging. Nalaten benut één grote vrijstelling op één moment; schenken benut kleinere vrijstellingen over veel meer jaren. Wat beter uitpakt, hangt af van uw leeftijd, het vermogen, het aantal kinderen en van de vraag of u het zelf nog nodig heeft.
Bij een pand speelt meer dan schenkbelasting alleen
- Waardering. Voor schenk- én erfbelasting telt bij een woning de WOZ-waarde, niet de verkoopprijs. Bij overlijden mag u kiezen tussen de WOZ-waarde van het overlijdensjaar en die van het jaar daarna; bij een schenking bestaat een vergelijkbare keuze. Bij erfpacht mag de WOZ-waarde worden verminderd met 17 maal de jaarlijkse canon.
- Verhuurd pand. Staat er een huurder in, dan wordt de WOZ-waarde vermenigvuldigd met de leegwaarderatio, die afhangt van de verhouding tussen jaarhuur en WOZ-waarde.
- Overdrachtsbelasting. Schenken bij leven is een overdracht bij de notaris: in 2026 2 procent als de ontvanger er zelf gaat wonen, 8 procent bij een woning die geen hoofdverblijf wordt, 10,4 procent bij overige onroerende zaken. Wie een pand erft, betaalt geen overdrachtsbelasting.
Die overdrachtsbelasting komt er niet volledig bovenop: is over dezelfde verkrijging ook schenkbelasting verschuldigd, dan wordt de betaalde overdrachtsbelasting daarmee verrekend. Uitzondering: gebruikt de ontvanger de startersvrijstelling — 18 tot 35 jaar, woningwaarde in 2026 maximaal € 555.000 — dan valt er niets te verrekenen.
Wat een schenking op papier is
Vaak zit het vermogen in de stenen en is er geen geld om over te maken. Dan komt de schenking op papier ter sprake, notarieel een schuldigerkenning uit vrijgevigheid: u erkent een bedrag schuldig aan uw kind, dat pas na uw overlijden wordt uitbetaald en dan op de nalatenschap in mindering komt.
Twee voorwaarden zijn hard. De schenking moet door een notaris worden vastgelegd, anders telt zij later niet mee. En u moet elk jaar daadwerkelijk minimaal 6 procent rente betalen aan de ontvanger — een echte betaling, jaar na jaar. Over het geschonken bedrag is bovendien meteen schenkbelasting verschuldigd, ook al is er nog geen euro overgemaakt.
De 180-dagenregeling
Overlijdt de schenker binnen 180 dagen na de schenking, dan telt de Belastingdienst die schenking alsnog mee bij de erfenis. Er zijn uitzonderingen, onder meer voor een ANBI en bij de eenmalig verhoogde vrijstelling. De regel laat zien dat schenken iets is om ruim op tijd te doen.
Waarom het antwoord per situatie verschilt
Een schenking is definitief: u geeft zeggenschap en inkomen uit handen, terwijl u misschien nog dertig jaar te gaan heeft. Daartegenover staat dat vroeg beginnen de vrijstellingen vaker laat terugkeren. Speelt er een tweede huwelijk, een bedrijfsopvolging of een moeilijk deelbaar pand, dan weegt dat zwaarder dan het tarief.
Dit artikel is algemene informatie en geen fiscaal of juridisch advies; wat in uw geval verstandig is, verschilt per situatie en vraagt om een eigen berekening. Heeft u zelf net een pand geërfd, dan leest u op onze pagina over een geërfd pand wat daarbij komt kijken.